Bəzən gələcəyin ünvanını Bakıda axtarırıq, halbuki o gələcək çoxdan bölgələrdə cücərir. Gənclərin istedadı, enerjisi, ideyası — torpağın özündə gizlidir. Sadəcə, bu potensialı görmək, yönləndirmək və dəyərləndirmək lazımdır.
2025–2030 dövrü Azərbaycanın sosial və iqtisadi xəritəsini dəyişdirəcək illər olacaq. Qarabağ bərpa olunur, Quba, Gəncə, Lənkəran kimi regionlar yeni sənaye mərkəzlərinə çevrilir. Amma bu inkişafın davamlı olması üçün bir məsələni kökündən düşünmək lazımdır: peşə yönümlü təhsil mərkəzləşməməlidir.
Niyə mərkəzləşmə təhlükəlidir?
Əgər gəncin gələcəyi yalnız paytaxtda cızılırsa, deməli, ölkənin yarısı istedadsız sayılır. Halbuki region gənclərinin çoxu yerli ehtiyaclara uyğun bacarıqlara sahib ola bilər — sadəcə, sistem bunu dəyərləndirmir.
Məsələn, Qubada aqrotexnologiya, Lənkəranda turizm, Gəncədə sənaye və texnika, Qarabağda kənd təsərrüfatı və logistika yönümlü peşə məktəbləri yaradılsa, həm yerli iqtisadiyyat dirçələr, həm də “bölgədən Bakıya axın” tədricən azalar.
Peşə seçimi — fərdi qərar deyil, milli məsələ
Peşə seçimi təkcə “kimin nəyi sevdiyi” məsələsi deyil, həm də bir milli təhlükəsizlik məsələsidir. Çünki ölkənin inkişafı üçün hər regionda balanslı kadr təminatı vacibdir.
Əgər hər kəs marketinq oxuyursa, amma kəndlərdə aqronom, zavodlarda texnik, məktəblərdə pedaqoq çatışmırsa — bu artıq sosial böhrandır. Peşə yönümlü təhsil o balansı bərpa edə bilər.
Yeni dövrün peşə məktəbləri — klassik “usta-şagird” münasibətinin modern versiyası olmalıdır.
- Texnoparklarla inteqrasiya: Qarabağda yaradılan texnoparklarda yerli gənclərin praktik təcrübə keçməsi, real layihələrdə iştirakı təmin edilməlidir.
- Karyera mərkəzləri: Hər bölgədə fəaliyyət göstərən, yerli sahibkarlarla əməkdaşlıq edən, gənclərə “mənim bölgəmdə hansı peşə perspektivlidir?” sualına cavab verən mərkəzlər olmalıdır.
- Müəllim–mentor modeli: Sadəcə dərs deyən yox, gənci həyata hazırlayan, peşənin fəlsəfəsini ötürən mentorlar yetişdirilməlidir.
Qarabağ nümunəsi — gələcəyin laboratoriyası
Qarabağ sadəcə bərpa olunan torpaq deyil, həm də yenidən doğulan dəyərlər məkanıdır. Burada qurulacaq peşə məktəbləri “nümunəvi model” ola bilər — torpaqla işləməyi, kənd təsərrüfatını, yaşıl texnologiyaları və yerli sahibkarlığı birləşdirən sistem.
Bu təkcə iqtisadi layihə deyil, həm də psixoloji yenidənqurma prosesidir. Gənclər üçün Qarabağda işləmək sadəcə “iş yeri” deyil, missiya ola bilər.
Bugünkü gənclər çox vaxt “harada yaşamaq istəyirəm?” sualına görə deyil, “harada işləyə bilərəm?” sualına görə qərar verir. Amma əgər regionlarda da peşə məktəbi, texnopark və karyera mərkəzi varsa — artıq “iş üçün köçmək” yox, “öz bölgəmdə yaratmaq” dövrü başlayır.
Mərkəzləşmiş təhsil sistemləri ölkəni bir nöqtədə böyüdür, amma bütöv inkişaf etdirmir.
Azərbaycanın gələcəyi isə bir mərkəzdə deyil — Qarabağda, Gəncədə, Qubada, Naxçıvanda, Zaqatalada yazılır.
Əgər biz hər bölgədə bir gəncin peşəsini sevərək seçməsinə şərait yaratsaq, onda ölkənin iqtisadi sabahı artıq təmin olunub deməkdir.
Çünki gənclərin peşə seçimi təkcə şəxsi seçim deyil — millətin gələcəyini yazan qərardır.